كانون جهادگران جهاد سازندگی
كانون جهادگران جهاد سازندگی
 

  حدیث روز  

امام علی علیه السلام :
خداوند هیچ کس را به چیزى همانند مهلت دادن به او، آزمایش نکرده است.
 

  تازه‌های سایت  

«دانشگاه هاروارد» از «مؤسس جهاد سازندگی» چه می‌خواست؟

گفتگو مدیرعامل کانون جهادگران آقای امانپور با مدیرعامل موسسه جهاد نصر آقای یداله شمایلی

هفته دفاع مقدس بر جهادگران حماسه ساز عرصه دفاع مقدس مبارک باد

بیانیه مراسم 27 خرداد در حرم حضرت امام خمینی (ره)

بیانیه کانون جهادگران جهاد سازندگی به مناسبت یوم الله 22 بهمن

مجمع عمومی عادی و فوق العاده کانون جهادگران جهاد سازندگی 23 آذر در مشهد مقدس برگزار گردید

برگزاری مجمع عمومی عادی و فوق العاده کانون جهادگران جهاد سازندگی 23 آذر در مشهد مقدس

آخرین جلسه پنجمین دوره شورای مرکزی

ارسال اقلام برای زلزله زدگان غرب کشور

بدون شرح

 
بازگشت

هفته دفاع مقدس بر جهادگران حماسه ساز عرصه دفاع مقدس مبارک باد (14/05/1397)

سنگر سازان بی سنگر

حماسه آفرینان

مدیریت جهادی

در عرصه دفاع مقدس

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

کلید واژه ها: مدیریت جهادی، سنگرسازان بی سنگر ، جهادسازندگی، پشتیبانی و مهندسی جنگ

خلاصه: امت شهادت طلب و انقلابی ایران اسلامی به رهبری امام خمینی رهبر فقید و بنیان گذار جمهوری اسلامی حماسه ای جاودان و مقدس در دفاع از سرزمین اسلامی آفریدند. در این دفاع مقدس و همه جانبه امام امت و فرمانده کل قوا  بافراخوان همه اقشار مردم فرصتی برای نقش آفرینی مؤثر و تعیین کننده برای همه فراهم نمودند شناخت این نقش آفرینی ها و مستند سازی آنها و استفاده از آن برای طراحی  " الگوی مدیریت جهادی" در دفاع مقدس یک ضرورت مهم و انکار ناپذیر است. در بین اقشار و گروهها و سازمانهای مردمی حاضر در عرصه­های دفاع مقدس، جهادسازندگی بعنوان یک نهاد انقلابی و  به فرمان و تحت امر رهبری حضرت امام خمینی حضوری کاملاً متفاوت و بسیار تأثیر گذار در سرنوشت  دفاع مقدس داشته است. جهاد سازندگی اگر حضوری داوطلبانه و همگام و همراه با نیروهای نظامی داشته،  در عین حال خود خالق نوعی سبک و روش و الگو برای حضور در عرصه دفاع مقدس بوده است. الگوی مدیریت جهادی که سنگرسازان بی سنگر آفریده اند از همه ابعاد از جمله "مسئولیت پذیری هوشمندانه و آگاهانه، نوآوری، پیشتازی در انجام مسئولیت ها، ساختارسازی بهینه و روزآمد و دانش بنیان، طراحی فرایندهای عملیاتی کارآمد و دانش محور" از جمله ویژگی های مدیریت جهادی سنگرسازان در عرصه دفاع مقدس است که باید واکاوی و بازشناسی شده و در طراحی الگوی مدیریت جهادی برای دفاع موثر و همه­جانبه از سرزمین در هر زمانی مورد استفاده و بهره برداری قرار گیرد. این گزارش که بنوعی یک تجربه  موفق در الگوسازی مدیریتی دفاع مقدس را ارائه و تقدیم می نماید تلاش دارد ابعاد با اهمیت ساختارها و فرایندها و اقدامات را گزارش و تحلیل نموده و در نهایت جع بندی خود را جهت بهره برداری ارائه نماید . سرفصل های مهم این گزارش به شرح زیر است:

1- تحلیل قابلیت های تأثیر گزار سیاسی امنیتی جهاد سازندگی بویژه در سالهای نخستین تاسیس در مقابله با  تهدید گروهگ ها و جریانهای منحرف سیاسی و امنیتی و تقدیم شهدا و جانبازان و اسراء جهادگر در این راه

2- هوشیاری جهادگران در شناخت توطئه ها و پیش بینی حمله قریب الوقوع رژیم بعث عراق به ایران و اعلام آمادگی به دولت موقت برای انجام عملیات مهندسی پیشگیرانه در تابستان 1358 و یکسال قبل از حمله عراق به ایران  

3-حضورفعال نمایندۀ جهاد سازندگی در اتاق جنگ  اهواز و دیگر ستادهای فرماندهی نظامی دفاع مقدس بعنوان عنصر مؤثر تأثیرگذار در ارائه پیشنهادات و تصمیم گیری ها  و قبول مسئولیت در ارائه خدمات پشتیبانی و مهندسی بعنوان تنها غیر نظامی حاضر در جمع نظامیان

4- تحلیل حضور جهادسازندگی در جبهه ها بصورت سازمان یافته و دارای ساختار و سلسله مراتب و فرایندهای مطالعاتی ، برنامه ریزی ،تصمیم سازی و تصمصم گیری

5- تحلیل همکاری و همراهی جهادگران بصورت سازمان یافته و استراتژیک با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش جمهوریی اسلامی  و عقد تفاهم نامه همکاری استراتژیک با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و صورت جلسات تقسیم کار با سپاه و ارتش در هر عملیات

6- بررسی نقش ویژه جهادسازندگی در حمایت و پشتیبانی از مردم در شهرهای مناطق جنگی و چگونگی فراهم نمودن خدمات و ایمن سازی و عادی سازی فرایند کار وزندگی در این شهرها.

7- دسته بندی نوع فعالیت های جهادگران  در مناطق عملیاتی برای رفع نیازهای پشتیبانی ومهندسی  رزمندگان و تحلیل تنوع و تأثیر گذاری این خدمات.

8- بررسی نقش ویژه جهاد سازندگی در عملیات های فتح المبین ، طریق القدس و شکستن حصر آبادان و تحلیل نوع تاثیر گذاری فعالیت های مهندسی در کاهش تلفات ، سرعت بخشیدن به موفقیت ها و کسب پیروزی ها براساس  منطق غافلگیری و فریب دشمن و بکارگیری فناوری های کارآمد و روز آمد مهندسی رزمی

9- ارزیابی نقش و جایگاه مدیریت جهادی در کسب و فراهم نمودن فناوریهای روزآمد و بسیار پیشرفته نظامی بویژه در طراحی و ساخت موشک های سوخت جامد مرکب، انواع اژدر ، نفربرهای نظامی، سیستم ها مخابراتی و سونارهای دریایی و همچنین نوآوری در فناوریهای مهندسی بعنوان یک نهاد دانش بنیان

10- نوآوری جهاد تلویزیون در تهیه گزارشات ویژه از مناطق عملیاتی و پشت جبهه با عنوان روایت فتح بصورت بسیار تأثیر گذار و جذاب و پرمخاطب در عرصه تبلیغات جبهه و جنگ.

11- مشارکت فعال جهادگران در بازسازی مناطق جنگی و احیاء نخلستانها همزمان با روند درگیری ها و  پس از پیروزی ها جهت آرام سازی و عادی سازی فعالیت های تولیدی و خدماتی مناطق عملیاتی و  تقویت روحیه مردم و رزمندگان.

12- جمع بندی و تحلیل و استخراج و معرفی عناصر اصلی و شاخص ها در طراحی مدل مدیریت جهادی برگرفته از تجربه موفق جهاد سازندگی و سنگرسازان بی سنگر دفاع مقدس

   بعلاوه در جمع بندی نهایی علاوه بر بررسی عناصر برجسته مدیریت جهادی سنگرسازان بی سنگر در دفاع مقدس به دستاوردهائی اشاره شده است که هنوز نوآورانه است و ساختارهای دفاعی کشور نتوانسته اند به آنها دست یابند در حالی که دستیابی به آنها برای مراکز تحقیقاتی و مطالعاتی جهاد سازندگی فراهم بوده و هم اکنون نیز چنانچه این ماموریت ها به آنان ابلاغ شود قابل دستیابی و پیاده سازی است از جمله این فناوریها و دستاوردهای فوق پیشرفته می توان به طراحی موشک های ضد موشک، لانچر پرتاب ماهواره برای درمدار قرار دادن شبکه ماهواره ای سبک در برنامه جامع مانیتورینگ کامل و لحظه ای زمین و  طراحی نفربرهای فوق پیشرفته ، سبک، دوزیست و قابل حمل هوایی برای تشکیل نیروی واکنش سریع  اشاره نمود که هنوز هم ایده ها و طرحها روزآمد است و در صورت تحقق می تواند کمک مهمی به  تقویت بنیه نظامی کشور بنماید. اشاره به دستاوردهای دفاعی قابل دستیابی متکی به مدیریت جهادی و با بهره گیری از باقی مانده ها و سرمایه های علمی و انسانی و ساختارهای موجود برای آن است که  اگرچه فرهنگ مدیریت جهادی فراگیر شده و در پهنه سازمانها و ساختارهای دفاعی گسترش یافته اما هنوز قابلیت ها وسرمایه هایی وجود دارد که اگر جدی گرفته شود و اعتبار و شان خود را بیابند می توانند در بسیاری از زمینه های سازندگی و دفاعی و حل چالش های موجود راهگشا و کارآمد باشند. برای خلق این سرمایه اجتماعی ارزشمند صدها میلیارد دلار هزینه و تولید دانش شده­است و باید به شایستگی تجدید سازمان شده و مورد استفاده کارآمد در عرصه دفاعی و سازندگی قرار گیرد.

 

مقدمه

    حماسه آفرینی های رزمندگان در دفاع مقدس در همه ابعاد و در همه عرصه ها نیازمند واکاوی است. گذشت زمان نه تنها این حماسه ها را کهنه نمی کنند بلکه گذشت زمان و تحولات سبک زندگی در جامعه و نیازمندیهای روز افزون فرهنگی و اجتماعی به ویژه برای جوانان و نسل های پس از جنگ ضرورت تدوین نوآورانه این حماسه ها را ضروری تر و ارزشمند تر نموده و بازخوانی مکرر آنها هر روز شیرین تر و جذاب تر میشود. پیروزی انقلاب اسلامی خاری در چشم و استخوانی در گلوی استکبار جهانی بود لذا مجموعه ای متنوع از اقدامات برای براندازی نظام جمهوری اسلامی تدارک دیده شد. این اقدامات ازایجاد مشکلات و ناکارآمدی در فعالیت ها و ایجاد جو بی اعتباری و بی اعتمادی نسبت به حاکمیت تا ترور شخصیت ها و افراد مؤثر آغاز و تا کودتا و فراهم کردن زمینۀ حمله مستقیم آمریکا، برنامه ریزی و اجرا گردید. اما هیچکدام به نتیجه مطلوب آنان که براندازی جمهوری اسلامی بود منجرنگشت لذا گزینه نهایی جنگ بود. اینکه یک کشور دیگر به نیابت از استکبار جهانی به ایران حمله کند و پس از اشغال سرزمین، حاکمیت مطلوب خود را روی کار آورد. برای تحقق این امر بهترین گزینه دولت بظاهر انقلابی عراق بود.  ظهور شخصیت هائی امثال صدام و قذافی در جهان اسلام پدیده ای بسیار قابل مطالعه است. بدون تردید اینها   دست نشاندگان واقعی استکبار بودند تا در جهان اسلام رویکرد بظاهر انقلابی و ضد اسرائیلی و همگامی با نیروهای انقلابی را بگیرند اما در عمل اهداف استکبار را عملی کنند. صدام با قبول حمله به ایران و با هدف اشغال کل سرزمین یا حداقل خوزستان در نظر داشت ضربه نهایی دشمنان انقلاب اسلامی را وارد کند. اما حضور امام خمینی رهبرکبیر و فقید انقلاب اسلامی  و جوانان شهادت طلب که لبیک گویان عازم جبهه ها شدند با حماسه آفرینی های خود توطئه های آنان را نقش بر آب نمودند. بازخوانی نقش اشخاص حقیقی و حقوقی که در لبیک به فرمان امام خمینی در جبهه ها حضور موفق و مؤثری را ایفا نمودند، این امکان را  فراهم می کنند که الگوهای کارآمد بسیج کلیه اقشار و امکانات آن ها و شگرد ها و تجربیات موفق آنها بازخوانی و مستند شده و برای آیندگان قابل استفاده باشد در این میان نقش جهادگران جهاد سازندگی، سنگرسازان بی سنگر جبهه های نبرد حق علیه باطل بسیار ویژه و تعیین کننده است. دوسند معتبر بسیار شفاف برای ارزیابی نقش جهادگران در دفاع مقدس در اختیار است. یکی دیدگاه و نظر امام خمینی که فرمودند نقش جهاد در جنگ کمتر از نیروهای نظامی نبوده و نیست و دیگر نظر و دیدگاه مقام معظم معظم رهبری که فرمودند اگرجهاد نبود پیروزی ها به این سرعت به دست نمی آمد رهبران نظام که خود فرمانده کل قوا بوده اند هرگز سخنی خلاف واقعیت ابراز نکرده اند به خصوص باید توجه شود که ممکن است اینگونه مقایسه ها افراد سطحی نگر را تحریک نموده و به اینگونه اظهارنظرها واکنش نشان بدهند. بدون تردید حضور جهادگران و الگوی مدیریت جهادی آنان در عرصه دفاع مقدس آنقدر واقعی ، ملموس و اثرگذار بوده است که مقام معظم رهبری و رهبر فقید انقلاب اسلامی اینگونه صریح و شفاف این نقش را ترسیم نموده و ریسک مقایسه عملکرد آنان با نیروی نظامی را پذیرفته­اند.

    لذا به عنوان یک مطالعه ویژه باید این نقش واکاوی و بازخوانی شود و از این تجربیات موفق برای تقویت بنیه دفاعی کشور و نبرد های آینده  ابزار کارآمد فراهم شود . برهمه دست اندرکاران دفاع مقدس به ویژه جهادگران واجب است که به مستند سازی این الگو بپردازاند وآیندگان را از کمیت وکیفیت این حضورحماسه آفرین مطلع ساخته و در تدوین الگوهای کارآمد دفاعی یاری رسانند. اینجانب بعنوان قطره ای از این اقیانوس که توفیق حضور در دفاع مقدس را داشته ام و اگر چه مسیر تاریخی زندگی ومسئولیت های اینجانب بگونه ای بوده است که از شروع تا پایان در این عرصه بتوانم حضوری همه جانبه و موثر داشته باشم ، این مسئولیت ها از جمله نماینده نخست وزیری در ارتش که امکان ارتباط با بدنه نظامی را فراهم کرد، نماینده جهاد سازندگی در اتاق جنگ، موسس و فرمانده ستاد مرکزی و دیگر ستادهای  پشتیبانی و مهندسی جنگ جهاد سازندگی و بلاخره موسس و مدیر راهبردی مرکز تحقیقات مهندسی جنگ جهاد سازندگی عرصه هائی بوده اند که به شایستگی امکان حضور موفق و همه جانبه در دفاع مقدس را فراهم نموده است. از سوی دیگر با عنایت خداوند و فراهم شدن فرصت سخن گفتن و نوشتن، همواره این توفیق فراهم شده است که به عنوان یک سخنگو برای جهادگران به ارائه نظر و تحلیل و پرداخته و نیزتوفیق ارائه کتبی و تحلیل گزارشات را نیز  داشته باشم و به عنوان یک مرجع در خصوص نقش جهاد سازندگی و سنگرسازان بی سنگر در دفاع مقدس اظهار نظر نموده و آنرا تحلیل کنم و فرایند مدل سازی این فعالیت ها و دستاوردهای قابل استفاده تقدیم آیندگان نمایم. اما این توفیقات با همه اهمیت و جامعیت آن بدون یاری و کمک دیگر همر زمان جهادگر و همچنین نقدو بررسی کارشناسانۀ امیران و سرداران سرفراز دفاع مقدس خالی از نقص نبوده و نمی تواند بدرستی نقش محوری مدیریت جهادی را در دفاع مقدس به تصویر بکشد لذا در این مسیر بسیار مشتاقم که همرزمان جهادی و نظامی به نقد این گزارش و تحلیل های مربوطه پرداخته و با رفع نواقص آن را تکمیل و قابل استفاده تر نمایند. تا بهره گیری از آن در تدوین مدل مدیریت جهادی مؤثرتر و کارآمدتر شود و این منتی بزرگ به اینجانب و همه جهادگران و شهدای سرفراز آنها خواهد بود.

       تلاش می کنم که در بخش ها و فصول جداگانه این گزارش نقش جهاد سازندگی در دفاع مقدس تحلیل شود و رویکردها و مدل های مربوطه ذکر شود.

     ضمناً این گزارش را به روح بلند شهدای عزیز و فرماندهان ارشد سرافراز و افتخار آفرین پشتیبانی و مهندسی جنگ جهادسازندگی از جمله سید محمد تقی رضوی ، محمد طرحچی طوسی و حسین ناجیان تقدیم می نمایم.

 

1-تأسیس جهاد سازندگی گامی مهم در استواری امنیتی نظام اسلامی:

اینکه تأسیس جهاد سازندگی رویکردی سیاسی امنیتی در تقویت نظام اسلامی داشته تاکنون مورد توجه و بحث نبوده و به این عنصر تأثیرگذار مدیریت جهادی توجه موثر نشده است.از آنجا که  تأسیس جهاد سازندگی با هدف محرومیت زدائی در روستاها و انجام خدمات سازندگی وعمرانی بوده است شاید  دشوار باشد که نقش سیاسی امنیتی در حفظ و تثبین انقلاب اسلامی برای جهاد گران قایل شویم، اما فراموش نکنیم که مقدمه تاسیس جهادسازندگی ملاقات هسته مرکزی نهضت دانشجویی با امام خمینی و دستور قاطع ایشان برای همکاری و تقویت دولت موقت در شرایط بحرانی فعالیت گروهک های ضد انقلاب منجر به سازماندهی و اعزام دانشگاهیان و گروه های دانشجویی به مناطق محروم و در عین حال پرتنش سیاسی و امنیتی چون کردستان، ترکمن صحرا، سیستان و بلوچستان، خوزستان و دیگر مناطق شد. مدیریت این سازماندهی به عهده نماینده نخست وزیری در ارتش جمهوری اسلامی گذاشته شد و حضور دانشجویان و دانشگاهیان همراه با درگیری شدید سیاسی و امنیتی با ضد انقلاب در سراسر کشورهمراه گردید و نهایتاً در یک تحلیل و جمع بندی از همه گروههای اعزامی ضرورت رسیدگی به مناطق محروم جهت تثبیت انقلاب و جلوگیری از سوء استفاده ضد انقلاب منجر به تهیه طرحی بنام جهاد برای سازندگی روستا گردید. با تأسیس جهادسازندگی  این اثرگذاری سیاسی امنیتی مؤثرتر و قوی تر شد و متعاقباً واکنش گروهک ها به فعالیت جهادگران خشن تر گردید و این امر منجر به اسارت و شهادت جهادگران بویژه در کردستان و سیستان و بلوچستان گردید .بعدها "قاسملو از رهبران کرد ضد انقلاب گفته بود که جهاد سازندگی برای ما از نیروهای نظامی خطرناک تر است زیرا آنها بر قلب مردم حکومت می کنند و این، سربازگیری ما را محدود و فعالیت ما را کم اثر می کند. این اعتراف به درستی عمق تأثیرگذاری جهادگران را در مبارزه با ضد انقلاب و محدود نمودن دامنۀ فعالیت آنان را روشن و شفاف نموده و نقش موثر جهادگران در تثبیت انقلاب اسلامی ره به شایستگی اعلام می نماید."

  

2-جهاد گران یکسال قبل از تجاوز عراقی ها آماده دفاع شدند : اینجانب پس از همراهی با دیگر موسسین برای تاسیس جهاد سازندگی در مرکز برای راه اندازی جهادسازندگی خوزستان عازم این منطقه کربلایی شدم . سرزمینی که قرار بود میزبان دو سه هفته ای من باشد، سرزمین ماندگاری عاشقانه سالهای طولانی دفاع مقدس شد. حضور فعال ضد انقلاب ، حضور تیمسار مدنی، استانداری که با نیروهای سپاهی و جهادی درگیر بود و همچنین مشکلات ناشی از سیل سال 58 اینجانب را ماندگار خوزستان نمود. بلافاصله با تشکیل جهادسازندگی و با توجه به ارتباط با بدنه نظامی اقدام به تاسیس جهاد ارتش درلشکر 92 زرهی خوزستان درتابستان 58 و یکسال قبل از جنگ تحمیلی گردید. با دریافت گزارش و تحلیل از دوستان سپاهی و ارتشی از جمله شهید محمد جهان آراء و شهید حسین اعلم الهدای و برادر عزیز و سردار سرافراز اسلام، دریادار شمخانی همه ما به تحلیل مشترکی مبنی بر قریب الوقوع بودن تجاوز صدام رسیده بودیم، اما این جهاد سازندگی بود که در تابستان 1358 ایده مشخصی در این رابطه مطرح وبرای اجرا اعلام آمادگی نمود و مراتب از طریق شهید دکتر مصطفی چمران که آن زمان مشاور نخست وزیر در امور انقلاب اسلامی و از دوستان نزدیک اینجانب بود به نخست وزیر ارائه گردید این طرح شامل آن ایجاد استحکامات لازم توسط جهادگران در مرزها برای دشوار کردن تجاوز صدامیان، و فعال نمودن  دیگر امکانات از جمله امکانات مهندسی ارتش بود. بررسی ومطالعه و اعلام آمادگی آنهم در زمانی که هم دست اندرکاران درگیر چالش های پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تلاش وسیع جهادگرانه برای سازندگی و ساماندهی اوضاع در شهر و روستا بودند و اشتغالات مشابه دیگر مسئولین مجالی برای اینگونه تحلیل ها و طرحها باقی نمی گذاشت، می تواند پیشتازی و آمادگی جهاد گران را برای حضور در دفاع مقدس بشایستگی مورد توجه قرار دهد. چنانچه دولت موقت با این طرح موافقت می نمود ضمن فعال شدن نیروهای انقلابی جهاد و سپاه و نیروهای نظامی در مرزها اطلاعات و روشن بینی واقعی تری نیز از تجاوزات قریب الوقوع آینده بدست می آمد. همچنین این امر هشداری بود که ساختارهای زنگ زده و از هم گسیخته ارتش بازسازی و روزآمد شود و بالاخره یک زنگ خطر به صدا درآید شرایط ان زمان بگونه ای بود که پیشنهاد جهادگران موردتوجه قرر نگرفت و ساختارهای دفاعی لازم برای جنگ سال بعد و تجاوزات صدامیان فراهم نگردید.در عین حال این پیشتازی و امادگی هدر نرفتن و عنصر اصلی در ساماندهی و حضور فعال و یکپارچه جهادگران در دفاع مقدس با شروع جنگ گردید.

3-جهاد سازندگی اولین و تنها نماینده غیر نظامی اتاق جنگ :

 سی و یکم شهریور 1359 روزی بیاد ماندنی است. صدام تجاوز را آغاز کرد، امام خمینی ضمن محکوم نمودن این تجاوز فرمان دفاع و فراخوان عمومی برای حضور در جبهه ها را صادرفرمود و اینجانب بعنوان عضو شورای مرکزی  جهاد سازندگی خوزستان بلافاصله به اتاق جنگ اهواز فراخوان شده و قبل از حضور در اتاق جنگ به سرعت تا پاسگاه چابله درتنگه چزابه برای بازدید جبهه ها رفته و سپس با اطلاعات میدان نبرد در اتاق جنگ حضور یافتم تا درخصوص چگونگی مقابله با متجاوزین با حضور نمایندگان سپاه و ارتش و استاندار جناب آقای مهندس سید محمد غرضی مشورت و برنامه ریزی شود.این ترکیب انقلابی شامل ارتش ، سپاه، جهاد و استانداری در زمستان 1358 در اتاق جنگ  لشگر 92  زرهی اهوازبرای فرماندهی امداد سیل تجربه شده بود به همین دلیل سریعاً در اولین روز تجاوز و حمله اشغالگران شکل گرفت و عملیاتی شد و مؤثرترین عنصر مدیریت راهبردی دفاع در برابر متجاوزین در آن روزهای سخت و دشوار که مردم و مسئولین هر روز نگران سقوط یکی از شهرها بودند و ابزار کارآمدی برای دفاع وجود نداشت گردید.از هیمن سنگر بطور مرتب اوضاع جبهه­ها به دفتر مرکزی و شورای مرکزی جهاد سازندگی گزارش و ضرورت فراخوان مردم و جهادگران و پشتیبانی از رزمندگان گزارش می­گردید و امور جهادگران اعزامی به جبهه مدیریت و سازماندهی می­گردید.

 

 4-جهاد سازندگی اولین نیروی غیر نظامی سازمان یافته و کارآمد در سراسر جبهه­ها : حضور نماینده جهاد سازندگی در اتاق جنگ و کسب اطلاع از اوضاع جبهه ها و نیازها و با هماهنگی شورای مرکزی جهاد سازندگی کشور طی تلکسی به جهادهای سراسر کشور فراخوان عمومی برای اعزام یگانها و اکیپ های مهندسی و پشتیبانی ارسال شد و کلیه جهادها تا پایان مهر ماه 1359 یعنی طی مدت یک ماه در جبهه ها حضور یافته و نسبت به تعیین محل استقرار و آغاز فعالیت ها در کلیه خطوط نبرد طی مدت 3 ماه فعالیت ها را آغاز نمودند. حضور جهاد گران که همراه خود خدمات فنی و مهندسی و امکانات پشتیبانی به همراه آورده بودند همچون فرشتگان نجات همه جا با استقبال فراوان سپاهیان  و ارتشیان و بسیجیان روبرو گردید و در جبهه ها همه رزمندگان دنبال آقای جهاد بودند.بنی صدر با اختیارات فرماندهی کل قوا مخالف نیروهای انقلابی ، بویژه همواره منتقد حضور جهادگران در جبهه بود موضوعی که در مواردی به درگیری لفظی با وی نیز منجر میشد. اما این جهادگران بودند که با الگوی مدیریت جهادی حضوری سازمان یافته ، حرفه ای و کارآمد و سراپا شوق و خدمت عاشقانه را تقدیم رزمندگان نمودند و جزء جدائی ناپذیر رزم و دفاع و کلید فتح و پیروزی شدند. این حضور منجر به طراحی ساختار و فرایندهای سازمان یافته شامل ستاد مرکزی مهندسی و پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی و قرارگاههای چهارگانه حمزه ، نجف ، کربلا و نوح و دهها تیپ و گردان مهندسی رزمی و مراکز مطالعاتی و تحقیقات مهندسی رزمی گردید که در نوع خود
 بی نظیر بودند و خدمات و حماسه آفرینی های جهادگران متکی به این ساختارها و فرایندها محقق گردید. طرحها ، ایده ها ، پیشنهادات و نوآوریهای جهادگران در دفاع مقدس که محصول این ساختار و فرایندهای کارآمد آن بود، آنقدر، موثر ، نوآورانه و پیشتاز بودند که ضمن کاربست آنها وایجاد کارآمدی در تأمین خدمات مورد نیاز رزمندگان و فراهم شدن پیروزی در عملیات ها هنوز موارد اجرا نشده آنهاآنقدر نوآورانه و پیشتاز است که هم اکنون می تواند با جدیت و موفقیت  برای تقویت بنیۀ دفاعی کشور پیاده سازی شود.

 

5-جهاد سازندگی همرزم استراتژیک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی :

   آذر ماه 1359 همزمان با حضور سردار سرلشکر دکتر محسن رضایی که معاون وقت عملیات سپاه بودند در اهواز و بررسی ابعاد تجاوزو نظامی عراق و ضرورت برنامه ریزی همه جانبه برای شکست و بیرون انداختن متجاوزان ‌"توافق نامه استراتژیک همکاری سپاه و جهاد" منعقد شد.  مهمترین نکات این توافق نامه عبارت بود از:

1-5) محوریت نیروی چریکی و نظامی دراز مدت برای بیرون انداختن متجاوزین با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خواهد بود.

2-5) انجام عملیات مهندسی برای زمین گیر کردن و سپس غافلگیری و بیرون انداختن متجاوزین با
جهاد سازندگی می باشد.

3-5) کار فرهنگی و تبلیغاتی مشترک در جبهه ها همراه با ایجاد ساختارهای مورد نیاز.

4-5) بسیج نیروهای مردمی رزمنده و خدمات و سازماندهی و پشتیبانی از آنها هریک درحوزه فعالیت خود

5-5) همکاری جهاد سازندگی جهت راه اندازی امداد درمان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

یادآوری : دراین رابطه دکتر جعفر خلقانی برای ایجاد نهاد مشترک فرهنگی تبلیغاتی و دکتر محمد رهنمون جهت راه اندازی سازمان امداد و درمان سپاه از جهاد سازندگی خوزستان به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی  مامور شدند و خدمات ارزشمند و ماندگاری را پایه ریزی نمودند دکتر محمد رهنمون در این ستگر خدمتگذاری به شهادت رسیدند. یاد ایشان جاوید و ماندگار باشد و با محمد و ال محشور شود.

 

6-جهاد گران ارائه کننده بی دریغ متنوع ترین خدمات مورد نیاز رزمندگان:

    جهاد گران بسرعت و ظرف کمتر از سه ماه یگانهای مهندسی و پشتیبانی خود را از سراسر کشور بسیج نموده و در کلیه محورها از حاج عمران درشمال غربی تا آبادان در جنوب غربی و همچنین در سواحل خلیج فارس مستقر نمودند . بنی صدر فرماندهی کل قوای وقت همانگونه که ذکر شد با حضور سراسری و همه جانبه جهاد گران بعنوان عنصر حاضر در مراکز فرماندهی و تصمیم گیری موافق نبود. این امرحتی منجر به درگیری لفظی با بنی صدر هم در اتاق جنگ شد. اما این حضور بسرعت در میان رزمندگان پذیرش خود را پیدا کرد. همه جا در خطوط مقدم و عرصه های نبرد و پشت جبهه رزمندگان به دنبال "آقای جهاد" بودند عنوانی که در جبهه برای فراخوان جهادگران متداول شده بود. دفاع مقدس یک رویارویی نابرابر بود. و  در طرف دیگر نیروهائی که با کمترین امکانات در حال شکل گیری، سازماندهی و تجهیز و اعزام به جبهه ها آن هم در شرایط تحریم و فقدان امکانات قرار داشتند. لذا زمانیکه جهادگران خدمات بی دریغ و آماده و سازمان یافته خود را ارائه نمودند همچون  فرشتگان امدادگر خداوند ظاهر شدند و جای خود را در قلب و روح رزمندگان بازکردند. اهم خدمات متنوع جهادگران عبارت بودند:

1-6 ) احداث انواع خاکریز، سنگر و جاده برای رزمندگان در جبهه و پشت جبهه در کلیه مناطق عملیاتی

2-6)احداث انواع پل های دائم و موقت در مسیر عبور رزمندگان و تجهیزات و ادوات آنها

3-6) تامین تدارکات و جمع آوری و ارسال کمک های اهدایی مردم در یک شبکه وسیع مردمی از روستا تا خط مقدم در کلیه مناطق عملیاتی

4-6)خدمات امدادی و درمانی و احداث اورژانس های صحرائی در خطوط مقدم و خطوط پشتیبانی

5-6) تجهیز و اعزام خودروهای امدادی برای تعمیر و نگهداری، ماشین آلات و ادوات در مناطق عملیاتی

6-6)آبرسانی، تهیه و ساخت انواع تانکر های آبرسانی کششی و خودکششی و ثابت در مناطق عملیاتی

7-6)ایجاد تاسیسات تخصصی نظامی همچون پدهلی کوپتر، سایت های موشکی، تعمیر و  آماده سازی باند های پرواز و فرود هواپیما های نظامی و تاسیسات مشابه این خدمات متنوع در سراسر جبهه  بصورت نیازهای روزانه مورد تقاضای فرماندهان بود. همچنین این گونه خدمات بصورت برنامه ریزی شده جهت هر عملیات و برای تحقق خواسته و هدف مشخص در غافلگیی و شکست دشمن نیز مورد تقاضای رزمندگان بود . لذا جهادگران عنصر همیشه حاضر جبهه ها بودند قبل و بعد و حین عملیات همیشه برای آنها  مأموریت وجود داشت و به اصلاح گوسفند یا مرغی بودندکه هم در عزا و هم در عروسی باید قربانی می شدند و استراحت و مرخصی برای آنها معنی و مفهومی نداشت.

  

7-جهاد سازندگی حامی و پشتیبان همه جانبه مردم در شهرهای مناطق جنگی: هجوم همه جانبه عراق در کلیه مرزها از شمال غرب تا جنوب غرب، شهر های بسیاری را هدف گلوله باران و بمباران قرارداد و مردم در برابر این تهاجمات بی دفاع بودند . مردم پابپای رزمندگان در شهرهای بزرگ با متجاوزین عراقی مقابله و در برابر آنها ایستادگی کردند لذا برای تقویت روحیه مردم اینگونه شهرها همچون اهواز،  دزفول آبادان و دیگر شهرها احداث انواع سنگرهای خانگی و جمعی و دیگر تاسیسات ضروری بود ایجاد اردوگاههای اسکان مهاجرین شهرهای خط مقدم در دیگر شهرهای مناطق عملیاتی از دیگر خدمات مورد نیاز مردم بود که به شایستگی توسط جهادگران انجام شد. همچنین کمک به دیگر دستگاه ها برای تعمیر شبکه های آب، برق وگاز ناشی از بمباران ها همه جا جهادگران حاضر و یاری کننده بودند، در عین حال مهمترین فعالیت، انجام عملیات مهندسی برای زمین گیر کردن دشمن از جمله احداث خندق در اطراف شهرها و همچنین انجام طرحهای مهندسی انتقال آب به زیر پای دشمن و زمین گیر نمودن متجاوزین بود که این امر  به شایستگی و با حضور و  پرچمداری جهاد سازندگی و سنگرسازان بی سنگر عملی گردید. ارائه مستمر و مؤثر اینگونه خدمات به مردم مقاوم شهرهای مناطق عملیاتی که با بمباران تبلیغاتی دشمن هر لحظه انتظار سقوط شهرها را داشتند بسیار مؤثر و دلگرم کننده  و اسباب استمرار مقاومت تا  پیروزی رزمندگان بود.

 

 8-جهاد سازندگی کلید فتح و پیروزی در عملیات:

    جهادگران در کنار رزمندگان و دیگر نیروهای خستگی ناپذیر در مقاوم سازی شهرها و متوقف و زمین گیر کردن مهاجمین خستگی ناپذیر در تلاش بودند که فرمان حضرت  امام خمینی برای شکستن حصر آبادان صادر شد. از این زمان فصل جدیدی از فعالیت های مهندسی برای پیروزی آغاز گردید. فعالیت هایی که کلید فتح در عملیات نام گرفت و تا آنجا تاثیر گذار پیش رفت که امام بفرمایند "نقش جهاد در جنگ کمتر از نیروهای نظامی نبوده و نیست"، این گونه فعالیت های مهندسی در هر عملیات فراوان و متعدد بوده اند که لازم است همه آنها مستندسازی و بازخوانی شود و تاثیر آن ها در فتح و پیروزی مشخص و مدون شود. در این گزارش صرفاً به نمونه های شاخص اینگونه فعالیت های مهندسی در چند عملیات مهم اشاره میشود:

1-8)شکستن حصر آبادان: در عملیات ثامن الائمه و قبل از آن جهاد سازندگی خدمات مهندسی ویژه ای برای شکستن حصر آبادان انجام داد که مهمترین آن احداث جاده ای از سه راهی ماهشهر و آبادان از میان باتلاقها به سوی آبادان بود. احداث این جاده عملاً ارتباط زمینی آبادان محاصره شده را فراهم نمود. اقدام مهم دیگر درحین عملیات احداث خاکریز در کنار جاده اهواز آبادان  بود که رزمندگان بتوانند در پناه آن عملیات کنند زیرا دشمن از غرب کارون آتش سنگین خود را در شرق کارون روی رزمندگان متمرکز کرده بود. اقدام سوم و مهمتر که منجر به جمع آوری پل های عراقی از روی کارون و عقب نشینی آنها از شرق کارون به غرب کارون شد آتش زدن خط لوله نفت و هدایت نفت مشتعل در روی کارون و آتش بازی روی آب بود که تاثیر روانی بسیاری در شکست دشمن و جمع اوری پل شناور مارد و عقب نشینی به غرب کارون داشت. نکته مهم تر آنکه در این عملیات جهادگران یگان مهندسی رزمی خود را بصورت سازمان یافته درحین عملیات فعال نموده و با احداث خاکریز و سنگر برای اولین بار خود را بعنوان عنصر اصلی نبرد در زمان عملیات و همراه و دوشادوش رزمندگان بشایستگی تثبیت نمودند .

2-8) مهندسی و مدیریت جهادی کلید فتح و پیروزی در طریق القدس:

      رزمندگان و فرماندهان نظامی برای آزاد سازی سوسنگرد، هویزه و بستان با چالش بزرگی روبرو بودند زیرا دشمن با تدبیر مهندسی رزمی آمریکایی اسرائیلی با احداث خاکریزهای مثلثی راه هرگونه حمله رو در رو را بسته بود و همچنین از سویی دشمن به تپه های رملی الله اکبر در شمال منطقه متکی بود و در جبهه جنوب به هورالهویزه، لذاپیروزی دشوار و همراه با تلفات بسیار بود. به درخواست فرماندهان سپاه وارتش و برای حل مسئله جهادگران تقبل نمودند جاده ای در دل تپه های رملی الله اکبر در شمال منطقه عملیاتی که اقدامی غیرممکن می نمود احداث کنند و امکان نفوذ رزمندگان را به پشت جبهه برای غافلگیری دشمن فراهم نمایند. این جا ده که صرفا قرار بود برای عبور رزمندگان پیاده طراحی و به سرعت  حداکثر ظرف  سه ماه احداث شود با نوآوری و ابتکار و فناوری پیشرفته و ظرف 20 روز به طول ۱۴ کیلومتر احداث شد و نه تنها امکان تردد نیروهای پیاده بلکه امکان عبور خودروهای سبک و سنگین، نفربرها و تانک ها، بولدزرها و ماشین آلات مهندسی همگی به عمق نفوذ ناپذیر  دشمن فراهم گردید و رزمندگان اسلام همچون صاعقه بر دشمن هجوم برده و مراکز توپخانه ، مهندسی و فرماندهی آنها را تصرف نموده و  دشمن  با بجا گذاشتن ادوات نظامی و مهندسی تا پاسگاه سابله در نقطه صفر مرزی عقب نشینی نمود، از آن مهمتر در تنگه  چزابه که دشمن آتش سنگینی متمرکز کرده بود تا با به شهادت رساندن رزمندگان امکان پیشروی و تصرف مجدد مناطق از دست داده را فراهم کند، جهاد گران با احداث خاکریزهای دوجداره که  نوآوری جدیدی در فعالیت مهندسی بود حماسه ای دیگر آفریدند و امکان استقرار  رزمندگان و مقاومت و مبارزه با دشمن را فراهم نمودند و دشمن برای همیشه و تا پایان جنگ از منطقه عملیاتی سوسنگرد و بوستان عقب رانده شد. ناگفته نماند که هواپیماهای دشمن برای بمباران اهواز و دیگر مناطق مرتب از فراز تپه های الله اکبر عبوری می­کردند و گشتی های پیاده و هلی کوپترها هم منطقه را بصورت دائمی زیر نظر داشتند اما خداوند جهادگران شجاع و نوآور را حفظ کرد وفعالیت آنها از دید دشمن در طول عملیات احداث جاده پنهان ماند. تا عملیات مهندسی نفوذ به عمق استراتژیک عملیاتی دشمن فراهم شود و افسانه شکست­ناپذیری متجاوزین بر باد رود و دشمن خوار و سر افکنده تا آنسوی مرز عقب­نسینی کند.                                                                                    

نوآوری مهندسی برای غافلگیری و دور زدن دشمن دستاورد بزرگ و با اهمیتی بود که توانست فقدان امکانات و تجهیزات پیشرفته نظامی و همچنین دشواری و تلفات بسیار در رویاروئی  مستقیم با دشمن مسلط به منطقه را تا حدودی جبران کند و فتح و پیروزی را به ارمغان آورد.این دستاوردها نقش و جایگاه سنگرسازان بی سنگر را بعنوان فرمانده و محور مهندسی رزمی در عملیات ها تثبیت نمود و آوازه نقش و جایگاه آنها را جهانی نمود.

3-8) فتح المبین فتح الفتوح مهندسی رزمی جهاد سازندگی: دو تجربه موفق برای درگیری و نبرد با دشمن متجاوز و بیرون راندن آنها از سرزمین های اشغال شده در عملیات ثامن الائمه و طریق القدس رزمندگان  وفرماندهان را آمادۀ نبرد تعیین کننده فتح المیبن و آزاد سازی مناطق عملیاتی غرب کرخه در منطقه عمومی شوش و دزفول نمود. عراقی ها با استقرار یگانهای توپخانه و موشکی به گلوله باران دائمی منطقه پرداخته و با استقرار و اشراف بر بلندی های منطقه هرگز تصور نفوذ و حمله رزمندگان اسلام را از طرفین یا پشت سر نداشتند و برنامه آنها پاسخگوئی به هر حمله مستقیم بود.دشمن از ابزارکارآمد مهندسی جهاد سازندگی غافل بود، جهادگران با احداث جاده در طرفین این منطقه عملیاتی امکان نفوذ از ارتفاعات دالپری مشرف به دشت عباس و از ارتفاعات میش داغ راه نفوذ به فکه و تنگه دوسلک را فراهم کردند تا دشمن در حالت قیچی قرار گرفته و با به جا گذاشتن لشگریان فراوان اعم از سربازان و افسران ارشد و ادوات جنگی و مهندسی، توپخانه و موشک اندازمتحمل سخت ترین شکست خود در جریان دفاع مقدس شود. این فتح الفتوح دل مردم و امام  را شاد کرد و روحیۀ آنان را برای شکست نهائی دشمن و عقب راندن متجاوزین از کل سرزمین های اشغال شده صد چندان نمود. حماسه آفرینی های مهندسی جهاد که تبلور مدیریت جهادی در دفاع مقدس است با شاهکار مهندسی برای رسیدن به پیروزی در عملیات فتح المبین برای همیشه جاودانه شد.این نقش تأثیر گذار و تعیین کننده در دیگر عملیات تا پایان نیرو ادامه یافت که جا دارد هر یک با جزئیات بیشتر مستند سازی و ارائه شود. "فتح­المبین فتح الفتوح عملیات مهندسی رزمی در دفاع مقدس است"

9-جهاد سازندگی، پیشتاز در فناوری نظامی روز آمد: برای مقابله با دشمن آنهم دشمن تا دندان مسلح که دائم پیشرفته ترین ادوات نظامی را دریافت می کند باید پشتوانه های دانشی و فناوری فراهم شود. جهاد گران به موازات اقدامات واحدهای نظامی و قبل از آنها در یک اقدام علمی بی نظیر که از جمله شاهکارهای "جهاد علمی جهاد سازندگی " به حساب می آید اقدام به ایجاد مرکز تحقیقات مهندسی جنگجهاد سازندگی نمودند .                                                                                               این مرکز به سرعت با تأمین عرصه ای به وسعت 50 هکتاردر تهران و ایجاد تأسیسات و تأمین تجهیزات بسیار پیشرفته و جذب و آموزش و ارتقاء علمی چند هزار محقق و نیروی فنی و پشتیبانی در مراکز تهران، شیراز، تبریز و مشهد نسبت به طراحی و تولید تجهیزات و ادوات پیشرفته مهندسی اقدام نمود و با اطلاع از نیازهای روز افزون رزمندگان و شرایط جبهه و با مصوبه شورایعالی دفاع و حمایت بی نظیر وقاطعانه  مقام معظم رهبری که ریاست شورایعالی دفاع را بعنوان رئیس جمهور وقت عهده دار بودند اقدام به تولید فناوری نظامی در صنایع موشکی در موضوع"موشک های زمین به زمین با سوخت جامد مرکب" و دیگر تجهیزات از جمله طراحی و ساخت اژدر، نفربرهای آبی خاکی پیشرفته، هلی کوپتر و دیگر                   تجهیزات نظامی نمود. توفیقات جهادگران در این مجموعه فناوری نظامی پیشرفته، برق آسا ، همه جانبه و حماسه آفرین بود. امروز بسیاری از توفیقات نظامی مرهون جریان علمی و فرایند تولید فناوری مرکز مذکور است که در هر مرحله دستاوردها به بخش نظامی تحویل و انتقال فناوری شده است. مهمترین این دستاوردها عبارتند از:

1-9) ساخت انواع موشکهای زمین به زمین سوخت جامد مرکب و تدوین دانش فنی برای همه زیر
مجموعه های فناوری اعم از سوخت ، بدنه، هدایت و کنترل  پرتاب کننده ، تجهیزات تست و ثبت فرایند پرواز و دیگر و تجهیزات وابسته.

2-9) ساخت انواع نوآورانه اژدرهای رزمی برای نصب روی قایق های تندرو که نوعی بومی سازی تولید اژدرهای  پیشرفته نیز محسوب میشود و قابلیت دفاعی و تهاجمی رزمندگان را در واکنش سریع متجاوزین دریایی صد چندان نموده­است.

3-9) ساخت انواع نفر بر زرهی از جمله نفر بر بسیار پیشرفته ویزل (vizel) با کاربرد متنوع که
 می تواند اساس یک تحول در ایجاد لشکرهای زرهی واکنش سریع باشد این نفر بر تهاجمی ، فرماندهی ، مخابراتی با ماهیت دو زیست در خشکی و دریا و قابل حمل با هلی کوپتر و هواپیما و با شنی زنده قابل حرکت روی خاک، آسفالت بدون تخریب و سریع و پرشتاب.

4-9) طراحی و ساخت انواع پل های سریع النصب قابل حمل توسط نفر ، خودرو ، تانک و ... که نهایتاً منجر به تأسیس یک مرکز تحقیقاتی و تولیدی تخصصی در طراحی و ساخت انواع پل های نوآورانه گردید.

5-9) بازسازی و ارتقاء کیفیت انواع موشکهای هوا به زمین و هوا به هوا و زمین به هوای نیروی هوائی ارتش و سامانه های الکترونیکی هوا نیروز و نیروی دریائی و بسیاری از تجهیزات پیشرفته دیگر .

6-9) نمونه سازی هلی کوپترهای آموزشی همراه با ساخت بلید، هاب، شفت مرکزی و دیگر تجهیزات آن

7-9) تهیه طرح برای ساخت موشک های ضد موشک و همچنین لانچر ماهواره های سبک برای یک برنامه جامع ماهواره ای جهت پایش لحظه ای کل کرۀ زمین در مدار 500 کیلومتری با 64 ماهواره سبک(Light Sat).

10- نوآوری جهاد تلویزیون در تهیه گزارشات ویژه جبهه و جنگ :

 

       با شروع تجاوزات دشمن برای بسیج دولت و ملت برای دفاع همه جانبه رسانه ها و از جمله صدا و سیمای جمهوری اسلامی به نقش آفرینی پرداختند.  نهاد جهاد تلویزیون یک ساختار نواورانه جهاد گران مستقر در صدا و سیما بود که وظایف رسانه ملی را در توسعه و سازندگی روستاها و فعالیت جهادگران عهده دار بود.

      با آغاز جنگ این نهاد عازم جبهه شده و نسبت به تهیه گزارش عملکرد جهادگران و زرمندگان به فعالیت پرداخت .جهادگران با رویکرد مدیریت جهادی و با فرماندهی بزرگانی همچون سید مرتضی اوین یسید شهیدان اهل قلم در این عرصه نیز  به نوآوری پرداخته و علاوه بر تهیه گزارشات متداول نسبت به تهیه سلسله گزارشاتی از جبهه و پشت جبهه اقدام کردند که نوعی واکاوی تحلیلی چگونگی حضور رزمندگان در دفاع مقدس با عمق بخشیدن به شناخت تفکرات و باورها و فرایندهای حضور و زندگی  درمتن دفاع مقدس بود. این رویکرد که گزارشات آن بنام روایت فتح مشهور شد و با حمایت قاطعانه مقام معظم رهبری فعالیت آن ادامه یافت وبه یک نهاد تبدیل شد، مورد استقبال وسیع مردم فرا گرفت روایت فتح یک الگوی ارزشمند مدیریت جهادی در حوزه فعالیت رسانه ای است و این تجربه موفق در جنگ و سازندگی همه جا مورد نیاز است.

روایت فتح گزارش جنگ و دفاع و پیروزی نیست روایت فتح در حقیقت فتح قلب­ها و دل­ها و روایت علاقمند نمودن مردم به حضور در جبهه و روایت این حضور عاشقانه در جبهه و پشت جبهه برای  دفاع مردمی همه­جانبه از سرزمین است. شنیدن روایت فتح یک سوگ نامه نیست. روایت فتح یک سروده و یک شعر تمام نشده بلند است. دیدن و شنیدن روایت فتح قلب را    می لرزاند، اشک سرازیر می­کند، شانه­ها را تکان می­دهد و سوز وآه را تا عمق وجود رسوخ می­دهد. روایت فتح روایت یک زندگی حماسی و عاشقانه و آرمانخواه است.

  

11- بازسازی حیات و زندگی روستائیان و کشاورزان در مناطق عملیاتی:

       تجاوز و جنگ محصول آن ویرانی و آوارگی مهاجرت و بی سامانی و درد و رنج و الام پیدا و نهان و بی پایان است از سوی دیگر شهرها و روستاهای مناطق عملیاتی هم نا امن و ناپیدار است و هم حضور و زندگی در بعضی از مناطق آن بویژه مزارع و باغات ممکن است مزاحم رزمندگان باشد.اما جهادگران هر کجا که امکان آن فراهم بود تلاش نمودند زندگی و حضور فعال و تولیدی کشاورزان و روستائیان را در شهر ها و روستاهای مناطق عملیاتی با بازسازی مزارع و باغات و تامین نهاد ها و ادوات فراهم کنند .این رویکرد از سویی نوعی پوشش برای تردد رزمندگان در فرایند آماده سازی آنها برای عملیات آینده شد.بخصوص در جنوب و هم فضای نا امیدی و یأس را به امید به زندگی و فعالیت و تولید تبدیل کرد.  این رویکرد مدیریت جهادی برای فراهم نمودن زندگی و نبرد همزمان مقاومت و سر زندگی برای نبرد را در مناطق عملیاتی صد چندان نموده بود.

12- جمع بندی : حماسه آفرینی رزمندگان و مردم و دست اندرکاران در دفاع مقدس همه جانبه، فراگیر و در برگیرندۀ همه سازمانها و نهادها و همه اقشار مردم است . جهادگران نیز به سهم خود بعنوان قطره ای از اقیانوس خروشان مردمی و نیروهای داوطلب در جبهه حضور یافته اند و توفیق آنرا داشته اند که عاشقانه وانقلابی، عالمانه و مؤثر ایفای نقش نمایند. حماسه­های جاودان خلق کنند و پایه گذار فرهنگ و رویکرد مدیریتی نوین و جهادگرانه باشند.

 نقش پیشتاز و توفیقات حماسه آفرین جهاد سازندگی و سنگر سازان بی سنگر جبهه های نبرد حق علیه باطل را باید شناخت و آنرا مورد بازخوانی و واکاوی مجدد قرارداد و با نگاه علمی آنرا تحلیل نموده و از آن مدل های علمی و کاربردی برای آینده طراحی نمود . لذا مؤلفه ها و عناصر اصلی این توفیقات که می تواند اصول و مبانی طراحی مدل مدیریت جهادی در دفاع مقدس باشد اگر چه بسیار ومتعدداست  اما مهمترین آنها به شرح زیر است:

1-12) حضور خستگی ناپذیر و حرفه ای و سازمان یافته : جهادگران همچون دیگر رزمندگان با شور و شوق و عاشقانه و داوطلبانه  پر تلاش  و خستگی ناپذیرعازم جبهه های نبرد حق علیه باطل شدند، اما این حضور با رویکردی علمی و سیستمی بسرعت سازماندهی شد و ساختار و فرایندهای خاص خود را پیدا کرد بگونه ای که در هر مرحله متناسب با نیاز جبهه ها این ساختار و سازمان تکامل یافت، بگونه ای که اعزام گرو هها و اکیپ های مهندسی تبدیل به گردانهای مهندس رزمی شد و سپس قرارگاههای چهارگانه حمزه، نجف، کربلا و نوح به موازات آن ستاد مرکزی پشتیبانی و مهندسی جنگ و بلافاصله مرکز تحقیقات مهندس جنگ جهادسازندگی تأسیس و ایجاد شد و توسعه یافت و به تکامل و بلوغ خود متناسب با نیازهای جبهه های نبرد گردید. اگر چه بخش های نظامی نیز بلوغ سازمانی خود را در جنگ پیدا کردند اما جهاد سازندگی تنها سازمان غیر نظامی است که موفق به ساختار سازی برای حضور حرفه ای و کارآمد در دفاع مقدس شد و آنرا ارتقاء داد و به بلوغ و تکامل نهائی رساند.لذا ساختارسازی و فرایند سازی برای رسیدن به بلوغ سازمانی برای ارائه حرفه ای خدمات  مهندسی در دفاع مقدس از عناصر اصلی الگوی مدیریت جهادی است.ساختاری که دانش بنیان است و فعالیت های آن دانش محور که رمز موفقیت نیز محسوب میگردد.

2-12) ارتباط وسیع و فعال مردمی: جهاد سازندگی از روستا تا شهر و از شهر تا خط مقدم برای بسیج و سازماندهی مردم و جمع آوری کمک ها و اعزام نیرو و ماشین آلات و امکانات، ساختار سازی و برنامه ریزی نمود. بگونه ای که حتی یک پیرزن نیز بتواند یک کاسه آرد یا یک عدد تخم مرغ را اهدا کند و به شایستگی به دست رزمندگان برسد. پذیرش شایسته و جمع آوری کمک های اندک و زیاد ، ریز و درشت مردمی،   حضور در مجامع یاری رسانی بویژه نمازهای جمعه در شهر و روستا، مساجد و تکایا و سپس سازماندهی کاروانهای بزرگ اعزام به جبهه، همه، دستاورد ارتباط فعال ، وسیع و مؤثر مردمی برای پشتیبانی از رزمندگان  بوده است. فراموش نکنیم در شرایط تحریم بعضی از امکانات عنصر حیاتی فعالیت در جبهه بود از جمله، کمپرسی، که ماشین چند منظورۀ جبهه ها بوده است. از اعزام نیرو تا حمل تدارکات و تا تأمین مصالح برای فعالیت های مهندسی همه جا نیاز به کمپرسی بوده است.برنامه فرهنگ سازی و جذب و سازماندهی اینگونه ماشین آلات و اعزام و تأمین به موقع هر تعداد مورد نیاز آنهم در زمان جنگ و تحریم و فقدان منابع مالی مورد نیاز برای تأمین آنها کار بزرگی بوده است که هوشمندانه و مؤثر در یک ارتباط  فعال مردمی برنامه ریزی و اجرا شده است.

3-12) ابتکار ، نوآوری و پیشتازی : حضور جهادگران جهادسازندگی اگر چه داوطلبانه بوده است اما هرگز برای رفع تکلیف و همراه با اجبار و کسالت نبوده است . این حضور داوطلبانه، همراه با ابتکار، نوآوری ، پیشتازی ، آمادگی 24 ساعته برای اجراء فرامین رهبری و فرماندهان و ارائه خدمات به رزمندگان و همراه با کارآمدی و فناوری روز آمد و پشتوانه های دانشی بوده است. سنگرسازان بی سنگر با اطلاع و اشراف بر مناطق عملیاتی ، صاحب نظر در ارائه راهکار برای برون رفت از چالش ها و محدودیت ها و ارائه پیشنهاد برای چگونگی دور زدن و غافلگیری دشمن و دست اندرکار تولید فناوری برای تبدیل نشدنی و ناممکن بوده­اند.

  عبور از رودخانه خروشان اروند و تثبیت و پایداری این عبور که با هیچ حمله و اقدام دشمن از کارآمدی آن کاسته نشد محصول ابتکار و نوآوری جهادگران در طراحی و احداث انواع پل از جمله پل لوله ای در عملیات والفجر 8 است.  همگان توفیق در عملیات را در پل لوله ای بزرگی که بر روی اروند احداث شد و  یک شاهکار مهندس است دیده اند اما از پل حضرت خضر که روزها مخفی بود و شبانه رزمندگان و ادوات آنرا در اولین روزها و شب ها و هفته های شروع عملیات با موفقیت عبور داد تا پل اصلی لوله ای ساخته شود کمتر آگاهند و خبر دارند. نوآوری و ابتکار و پیشتازی در همه  عرصه های دفاع مقدس با روحیه ای تهاجمی و خستگی ناپذیر، عنصری اصلی در توفیق بوده و امکانات همواره خلق شده و فراهم آمده اند و خدمات موکول به تأمین منابع مالی یا امکانات نبوده است.این درسی بزرگی در مدیریت و رهبری فعالیت هاست که برای فعالیت جهت دستیابی به هدف و ارمان مشخص باید توان خلق امکانات را داشته باشیم نه اینکه  منتظر تأمین آن باشیم این پیام مهم مدیریت جهادی است.

4-12) آموزش: یگانهای نظامی بطور طبیعی واحدهای آموزشی برای توانمند سازی رزمندگان داشته اند اما جهاد سازندگی تنها نهاد غیر نظامی است که واحدهای آموزشی برای تربیت سنگرساز بی سنگر ایجاد نموده و انرا تا حد کمال ارتقاء داده و تا سطح نیاز، توسعه کمی داده است. رانندگان ماشین الات مهندسی همیشه در تیررس مستقیم دشمن بودند و جهادگرانی که عمرکاری آنها همیشه از عمر ماشین آلات آنها کمتر بود آنها شهید می شدند و ماشین آلات آنان تعمیر و بازسازی و دوباره راهی خط مقدم میشدند.فرایند آموزشی کارآمد و روزآمد و پرجاذبه بود و کم نبودند که مهندسان و تحصیلکرده هائی که می آمدند و آموزش رانندگی ماشین آلات دیده و راهی جبهه های نبرد حق علیه باطل می شدند و به شهادت می رسیدند یا اسیر و جانباز.علاوه بر آموزشهای کلاسیک بصورت دائمی مدیریت جهادی فرایند یادگیری در جبهه را فراهم می نمود تا جهادگران در همه رده ها از فرماندهی تا نیروهای پشتیبانی با اصول و مبانی فعالیت و تعامل با رزمندگان و کمک و یاری به آنها آشنا شوند. آنها به تمام معنی یک سازمان یا گیرنده با قابلیت یادگیری مستمر و دائمی بودند آنها جهادگران مشتاق فلاح بودند. انها نه تنها اموزه­های حرفه­ای شغلی عرصه­های مهندسی رزمی را بدقت فراگرفته و در عمل به کار می­بستند بلکه مهمتر از ان مشتاق یادگیری آموزه­های اسلامی و پیاده­سازی آن در زندگی و در ایام حضور در جبهه­ها بودند. "جهادگران مشتاق فلاح" واژه­ای بود که برای اولین بار ذیل عکس شهدا جهادگر نقش بست و جاودانه شد.

5-12) تولید علم و فناوری و پشتوانه های دانشی : جهادگران لحظه ای از اندیشه و تفکر، نظریه پردازی ارائه راه حل برای توفیق رزمندگان در شکست دشمن دریغ نکرده اند. آنچه امروز مقام معظم رهبری بعنوان "فعالیت دانش محور و اداره دانش بنیان بنگاهها و سازمانها" عنوان می فرمایند، موضوعی است که از ابتدا و همواره مد نظر جهادگران جهادسازندگی و سنگرسازان بی سنگر جبهه های نبرد حق علیه باطل بوده است. دامنۀ این اندیشه ها و تولیدات علمی صرفاً محدود به نیازهای مهندسی نبوده است بلکه بگونه ای فراگیر  بوده است که شامل همه نیازمندیهای مهم رزمندگان گردد. طراحی و ساخت انواع موشک، اژدر، نفربرهای زرهی ، هلی کوپتر، و دیگر تجهیزات نظامی عرصه ای گسترده از تولید دانش و فناوری روزآمد و  مورد نیاز رزمندگان است که جهاد سازندگی با همتی بلند برای تأمین نیاز جبهه ها فراهم نموده است . این همت بلند از سوی جهادگران هرگز محدود و متوقف نشده است و تا آنجا پیش رفت که ساخت انواع موشکهای ضد موشک ، طراحی و ساخت ماهواره های کوچک 50 کیلوگرمی برای آنکه در مدار 500 کیلومتر زمین قرار گیرند نیز در دستور کار قرار گرفت اما اگر به نتیجه نرسید ناشی از سهل انگاری متولیان نیازمند بودکه بجای تولی گری و کارفرمائی در پی تصدی گری بودند و نتوانستند از این فرصت استفاده کنند و هنوز نیز به این فناوری­ها دست پیدا نکرده اندو این در شرایطی است که بیش از سه دهه فرصت را از دست داده اند و اگر در حمایت از این گونه طرحها و اندیشه ها از رقابت های صنفی پرهیز  می کردند و جهادگران مشتاق فلاح و شهادت را حمایت می کردند امروز جمهوری اسلامی به این ابزارها از نوع کارآمدتر و پیشرفته تر آن نیز مجهز بود و گامهای بلندتری در حوزۀ اقتصاد مقاومتی در بخش دفاعی برداشته شده بود.

6-12) مسئولیت پذیری و اعتقاد و ایمان به ضرورت دفاع همه جانبه با چاره جوئی مشکلات: مسئولیت پذیری و خود را متعهد به چاره جوئی و انجام شایسته وظیفه و مأموریت محوله دانستن عنصر اصلی و بر جسته مدیریت جهادی در دفاع مقدس بوده است.جهادگران با فراخوان عمومی امام خمینی عازم جبهه ها شدند، داوطلبانه به سازماندهی کمی و کیفی نیروهای اعزامی پرداختند، وضعیت جبهه ها را بررسی و مطالعه نموده و تلاش کردند که برای انجام مأموریت های محوله بصورت حرفه ای تولید علم و فناوری نمایند ، برای بن بست ها چاره جوئی کنند ، برای رویاروئی با دشواریهای و چالش ها مطالعه و پژوهش نموده و راهکار ارائه کنند و این در شرایطی است که بطور ذاتی مسئولیتی برای چاره اندیشی در حل مشکلات نداشته اند و صرفاً می بایست مأموریت های ابلاغی را انجام دهند.اما آنها همواره آماده قبول مسئولیت های بیشتر و خدمتگزاری مؤثرتر بوده اند

      لذا رویکرد مدیریت جهادی در دفاع مقدس برای چاره اندیشی در حل مشکلات صرفاً ناشی از مسئولیت پذیری و آرمانخواهی واعتقاد و ایمان جهادگران بوده است . مدیریت جهادی درعرصه دفاع مقدس تلاش عاشقانه و عارفانه و خستگی ناپذیر را با کوشش علمی و فعالیت دانش محور و ادارۀ دانش بنیان سازمان تلفیق نموده و محصول آن ارائه الگوئی ویژه نوآورانه برای حضور در عرصه دفاع مقدس گردیده است.

7-12) ولایت پذیری و هماهنگی با نیروهای نظامی، تحت فرماندهی واحد :

وجود نمایندگی حضرت امام در جهاد سازندگی، قبول حضور فعال و موثر در سطوح مختلف فرماندهی، برنامه ریزی و عملیاتی، دارا بودن قابلیت ابتکار و نوآوری و پیشتازی، داشتن پشتوانه و صدها مزیت سازمانی دیگر می تواند جذاب ، تحریک کننده ، وسوسه کننده برای تک روی و زیاده خواهی باشد. بویژه زمانی که حتی رهبر و فرماندهی کل قوا نقش جهاد را همطراز نیروهای نظامی اعلام کند همه و همه می تواند به نوعی از خودشیفتگی منجر شود. اما جهادگران با آرمان متعالی که برای خدمتگزاری داشتند و با روحیه شهادت طلبی و گوش بفرمان رهبری بودن خود ر ابری هر گونه هماهنگی و همراهی تربیت و آماده نمودند در این مسیر بارها نیز حق و حقوق و جایگاه و شان و شئونات آنان نادید گرفته شد اما این گونه غلفت­ها هرگز کاسه صبر آنان را لبریز نکرد و از صراط مستقیم اطاعت و رهبری و فرمان پذیری و هماهنگی خارج نشدند " آنان به شایستگی از امام و رهبر آموخته بودند که بدون ساختن خود قادر به ساختن جامعه و جهاد سازندگی نخواهند شد و این ویژگی در عرصه دفاع مقدس به شایستگی به نمایش درآمد."

  

13- آیا تجربه مدیریت جهادی در عرصه دفاع مقدس قابل الگوبرداری است ؟

بازخوانی تجربیات موفق جهاد سازندگی در عرصه دفاع مقدس و در عرصه سازندگی می تواند به ابزار "تمدن سازی" تبدیل شود زیرا الگوهای مدیریت جهادی برای دستیابی به فرایند توسعه پایدار و   تمدن سازی طراحی شده اند . اگرچه از انحلال جهاد سازندگی 17 سال می گذرد و ساختارهای ایجاد شده همگی دچار آسیب شده اند اما هنوز هم نیروها و مدیرانی هستند که بتوانند الگوهای یادشده را عملیاتی کنند و تجربیات موفق گذشته را متناسب با نیازهای روز مهندسی مجدد نموده و پیاده سازی نمایند. بعنوان مثال در بخش های دفاعی و سازندگی به شرح زیر از الگوی مدیریت جهادی سریع و موثر می توان استفاده کرد .

1-13) کاربرد روزآمد و فوری مدیریت جهادی در بخش دفاعی : سه طرح بسیار مهم طراحی و ساخت موشکهای ضد موشک ، نظام جامع خدمات ماهواره با طراحی و پرتاب ماهواره های سبک
 (
Light sat) در مدار 500 کیلومتر و سازماندهی نیروی واکنش سریع زرهی با طراحی و ساخت ویزل (visel)که یک نفر بر ویژه تهاجمی و دفاعی سریع، کوچک و دوزیست و قابل حمل هوایی است قابل دسترسی می باشد همچنین بسیاری از ساختارهای علمی و فناوری و مهندسی رزمی موجود باید مهندسی مجدد شود.

       تجربیات مدیریت جهانی با تقویت و روزآمد نمودن مرکز تحقیقات مهندسی جنگ جهاد سازندگی می تواند در خدمت تقویت ساختارها و فرایندهای تولید فناوری فضایی قابل استفاده در بخش دفاعی و غیر دفاعی قرار گیرد این قابلیت ها همچنین می تواند در فرایند طراحی و تولید تجهیزات و ابزارهای پیچیده و کارآمد مورد نیاز با توسعه قابلیت های سخت افزاری و نرم افزاری قرار گیرد.

2-13) کاربرد روزآمد مدیریت جهادی در بخش کشاوری و صنعت و دیگر عرصه­های سازندگی و دیگر عرصه­های سازندگی :

مدیریت جهادی طراحی الگوی توسعه پایدار کشاورزی و روستایی که برگرفته از دانش تولید شده در فرایند اجرای 10 هزار طرح تحقیقات کاربردی است در کارنامه خود دارد. این الگو پاسخگوی
 چالش های اصلی کشور در تامین آب و غذا این سرزمین برای شرایطی که جمعیت به 300 یا 500 میلیون نفر نیز برسد دارد . ایجاد شغل، افزایش تولید ناخالص ملی، رفع چالش بیابان زائی و بحران آب و دیگر موارد مشابه و همزمان توسعه صنایع مرتبط و وابسته و تامین مواد اولیه بسیاری از صنایع دیگر کشور در برنامه این الگوی توسعه ای تعریف شده است.وجود این الگو متکی به دانش های تولید شده بعنوان یک الگوی مدیریت جهادی انکارناپذیر است. عدم توجه مسئولین به شناخت آن و استفاده ها و کاربست آن نیز یک واقعیت انکارناپذیر است چرا؟ در حالی به دنبال تدوین الگوی مدیریت  جهادی هستیم و مدیریت جهادی را در گوشه و کنار جستوجو می­کنیم در حالی که از تجربیات موفق انجام شده که قابل تکرار و قابل تبدیل به یک الگوی جامع است غفلت می شود!!؟

الگوی توسعه پایداری کشاورزی و روستائی یا الگوی پیشرفت و آبادانی جامع کشاورزی و روستائی مدون شده و سالهاست که خاک می­خورد و همزمان بحران آب، بحران تولید ملی، بحران اشتغال پایدار، بحران امنیت غذائی و دهها بحران دیگر یکی پس از دیگری خود نمائی می­کند در حالی که مدیریت جهادی برای رویاروئی با انها چاره­جوئی و مدل­سازی نموده­است.

  

14- کاربرد مدیریت جهادی چه الزاماتی دارد : برای استفاده کارآمد از الگوهای مدیریت جهادی به رویکردهای صحیح اجتماعی و فرهنگی و انسانی نیاز است. . افراد و سازمانها باید به رویکردهای که ذکرمیشود پایبند باشند و در اجرایی شدن و تحقق آنها بکوشند. بعضی از عمده ترین و اصلی ترین این رویکردها عبارتند از

1-14) آرمانخواهی انقلابی : انقلابی بودن مهم نیست ، انقلابی ماندن مهم است در پیاده سازی الگوهای مدیریت جهادی به آرمانخواهی انقلابی نیاز است. نیروها و سازمانهای کسل، وارفته، کم­تحرک، موازی، ناهماهنگ آیا می­توانند مدعی آرمانخواهی و انقلابی بودن باشند.

2-14) هم افزایی : افراد و سازمانها باید از دوقطبی و چند قطبی شدن جامعه بپرهیزند و اساس فعالیت را رویکرد هم افزایی قرار دهند. الگوهای مدیریت جهادی محصول همه با هم جهاد سازندگی است باید بتوانیم همه قابلیت ها را تجمیع و در کنار هم قرار دهیم تا با" الگوههای مدیریت جهادی تمدن سازی کنیم".

3-14) شایسته سالاری : باندها، جناحها، دسته جات و گروهها اگر نمی توانند یک سلیقه واحد داشته باشند اما می توانند در اداره و رهبری جامعه پذیرای مدیران و نیروهای شایسته و شایسته تر باشند.تحمل سلیقه های یکدیگرامکان بکارگیری شایسته ترها را فراهم می کند . هدایت جامعه به سوی کاربست الگوهای  مدیریت جهادی نیازمند استفاده از نیروهای انقلابی،آرمانخواه، شایسته ، حرفه ای و دانشمند است.

4-14) فرهنگ سازی : پیاده سازی الگوهای مدیریت جهاد اقدامی فرمایشی دستوری و مستلزم تحقق دفعی و ناگهانی نیست. طراحی و پیاده سازی این الگوها نیازمند فرهنگ سازی است.باید رویکردهای آموزشی از خانواده تا دانشگاه اصلاح شود. همه جا اصول و مبانی شکل گیری مدیریت جهادی آموزش داده شود تا  به یک مهارت در زندگی تبدیل شود . تغییرات مدیریتی دستگاه های دولتی و عمومی و خصوصی نباید  تاثیری در روند این آموزشها و این فرهنگ سازیها داشته باشد. همه باید در همه مراحل و همه زمانها و مکانها به دنبال الگوهای مدیریت جهادی باشند.بدون وجود الگوی توسعه ای جامع و بسترسازی دائمی برای  اجرائی شدن آن فرهنگ سازی مقدور نیست . دستگاههای نظارتی باید رویکرد نظارتی واقعی برای پشتیبانی از رویکردهای مدیریت جهادی داشته باشند.

5-14) صبر و تحمل برای دستیابی به دستاوردها : محصول مدیریت جهادی نیز فوری قابل حصول نیست. تحمل سختی ها و دشواریها، تحمل تنوع سلیقه ها و تعامل ها، هزینه کرد عمر و زمان و منابع مالی، فداکاری و ایثار و جانفشانی و بسیاری از رفتارها و هنجارهای ارزشی دیگر باید پشتوانه تحقق الگوهای مدیریت جهادی باشد.

حماسه سازی جهادگران در دفاع مقدس با خون شهداء و عنایت خداوند منجر به توفیقات بسیارشده است. این توفیقات در مجموع محصول مدیریت جهادی است " شاخص های این مدیریت عوامل توفیق و فرایند مدل سازی و طراحی مرحله ای آن در این گزارش اگر چه کوتاه و مختصر اما به روشنی ذکر شد تا آیندگان هرگاه در معرض این چالش ها قرار گیرند و بخواهند با دشمنان متجاوز نبرد کنند یا از کیان خود دفاع کنند و یا تمدن سازی کنند آگاه باشند که مدیریت جهادی الگوئی کارآمد در همه عرصه ها و از جمله عرصه جهاد و نبرد با متجاوزین به سرزمین اسلامی قابل پیاده سازی است.

 

 والسلام علی عبدالله الصالحین

         محمد تقی امانپور

كانون جهادگران جهاد سازندگی
حضرت امام (ره) و جهاد سازندگی    
مقام معظم رهبری و جهاد سازندگی    
فرهنگ و مدیریت جهادی    
تاریخ جهاد سازندگی    
جهاد سازندگی و دفاع مقدس    
جهادگران شهید    
معارف اسلامی    
تزکیه و خودسازی    
جهاد سازندگی و محرومیت‌زدایی    
معرفی طرح‌های بزرگ جهادی    
اخبار    
مقالات    
مصوبات هیأت مدیره    
معرفی شعب استانی    
اهم برنامه‌های کانون    
فصلنامه الکترونیکی کانون    
خاطرات    
کوتاه و خواندنی    
پیشنهادات و انتقادات    
پرسش و پاسخ    
آئین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌ها    
گالری عکس    
تصاویر برگزیده    
بولتن مطبوعات    

  ورود مدیران استان‌ها  

 

نام کاربری

 

کلمه رمز

  ورود مدیران قرض‌الحسنه استان‌ها  

 

نام کاربری

 

کلمه رمز

  جستجوی اعضاء  

 

کد ملی

كانون جهادگران جهاد سازندگی

 
   

info@kanoonejahadgaran.ir

 

كلیه حقوق این وب‌سایت متعلق به كانون جهادگران جهاد سازندگی است